Études et catalogue collectif

In 2012 verrasten de grote Parijse bibliotheken de buitenwereld met een prachtige bestandscatalogus van de door hen bewaarde edities van de Imitatio Christi. De Imitatio Christi werd al voor het einde van de vijftiende eeuw buiten de Nederlanden uitgegeven, in het Latijn (Augsburg, Metz, Venetië, Leuven, Brescia, Keulen, Lyon, Antwerpen, Straatsburg, Ulm, Lyon, Milaan, Parijs, Neurenberg, Lüneburg, Rome, Magdeburg), maar ook in verschillende landstalen, zoals het Catalaans (Barcelona), Duits (Augsburg), Italiaans (Venetië, Florence), Frans (Toulouse, Lyon, Parijs, Rouen), Spaans (Burgos), en het heeft een mondiale verspreiding gehad.

Terwijl andere boeken meestal slechts gedurende enkele jaren of decennia populair waren, ging het vertalen, uitgeven en verspreiden van de Imitatio Christi onverminderd verder in de daaropvolgende eeuwen, in feite tot op heden. Dat maakt dit boek anders dan andere boeken en een geliefkoosd object van bibliothecarissen.

Aangezien de centrale bibliotheek van Frankrijk – de Bibliothèque du roi – zich in Parijs bevond en als Bibliothèque nationale de France uitgroeide tot de belangrijkste bibliotheek van Europa, en Parijs bovendien kan bogen op andere belangrijke bibliotheken, is het dus niet verwonderlijk dat de Fransen zoveel aandacht besteden aan de Imitatio Christi.

De catalogus wordt ingeleid door elf studies, vervaardigd door specialisten op het gebied van spiritualiteitswetenschap en boekgeschiedenis. Zeven van die studies gaan over aspecten van de Imitatio Christi: de inhoud (Pierre Antoine Fabre), de auteur (Mario Ogliaro), het succes (Frédéric Barbier), de illustraties (Véronique Meyer), leeswijze (Philippe Martin), kerkelijk milieu (Martine Delaveau) en gebruikssporen (Yann Sordet). De overige vier studies betreffen bijzonderheden in de collectievorming door de Parijse bibliotheken (respectievelijk Yann Sordet, Martine Delaveau, Martine Lefèvre, Fabienne Queyroux).

Zoals bekend is de Imitatio Christi geschreven door Thomas van Kempen († 1471), al zijn van de zestiende tot in de twintigste eeuw ook vaak andere personen als auteur voorgedragen. Met name Italiaanse geleerden kwamen herhaaldelijk opdraven met een vermeende Italiaanse auteur, de benedictijnerabt Johannes Gersen. Uitgerekend de enige Italiaanse auteur die een bijdrage heeft geleverd aan de catalogus, Mario Ogliaro, toont aan dat de aanspraak op Gersen als auteur volledig ongegrond is. Toch is er altijd iets blijven hangen van de slepende auteurskwestie. Enerzijds kan de controverse die in het verleden is gevoerd, beschouwd worden als een hommage: blijkbaar heeft de inhoud van de Imitatio Christi de lezer zo aangesproken dat velen zich niet konden voorstellen dat het van vreemde bodem was. Anderzijds heeft de controverse tot gevolg gehad dat geleerden gewoon geen stelling wensen te kiezen omdat het hun voornamelijk om de inhoud te doen is. Zo zegt een van de auteurs van een inleidende studie, Pierre Antoine Fabre (‘Le paradigme de l’imitation’), dat de ontstaansperiode en het auteurschap tot op heden ‘disputés’ zijn en hij daarover ook geen uitspraak wil doen. Dit weerhoudt hem ervan om de Imitatio Christi te situeren in het oeuvre van Thomas van Kempen en brengt hem ertoe om zaken die belangrijk zijn om de inhoud te doorgronden, zoals de oorspronkelijke volgorde van de vier delen waaruit dit boek bestaat, volledig te negeren. In dit opzicht is het onderzoek in het Duitse en Nederlandse taalgebied toch een stap verder dan in het Franse (zie bijvoorbeeld Charles Caspers & Thom Mertens (red.), Thomas van Kempen en zijn navolging van Christus, Antwerpen 2003; Ulrike Bodemann & Nikolaus Staubach (red.), Aus dem Winkel in die Welt. Die Bucher des Thomas von Kempen und ihre Schicksale, Frankfurt am Main 2006).

De eigenlijke catalogus bevat 933 titelbeschrijvingen die gezamenlijk door bijna 1500 in Parijs bewaarde exemplaren vertegenwoordigd worden, niet alleen in de drie in bovenstaande titelbeschrijving genoemde bibliotheken, maar ook in de bibliotheek van de Sorbonne. Een indrukwekkend bestand, waarbij echter dient opgemerkt te worden dat het verre van volledig is. Begrijpelijkerwijze overheersen na 1500 de Latijnse en Franse edities en zijn edities in andere talen minder systematisch gecollectioneerd. De chronologisch geordende catalogus wordt extra toegankelijk gemaakt met behulp van zes indices. De Parijse bibliotheken hebben aan de buitenwereld heel wat te bieden, dit bijzondere hulpinstrument en naslagwerk is daar een fraai staaltje van.

Charles Caspers

Auteur:   Martine Delaveau & Yann Sordet (red.)
Aantal pagina's:   518 pp.
Uitgever:   Bibliothèque nationale de France (Paris), Bibliothèque Mazarine, Bibliothèque Sainte-Geneviève
Jaar van uitgave:   2011
ISBN:   9782717724899 (Bibliothèque nationale de France
9791090853003 (Bibliothèque Mazarine)
9782900307090 (Bibliothèque Sainte-Geneviève)

 

 Bron: Collatie 28 - Februari 2014